‘Abantu abangajahi ukugxeka ezemfundo’

INLSA

UMENGAMELI wezwe uMnuz Jacob Zuma, uthi abantu abame ukugxeka ezemfundo kuleli ngoba isabambe ngakho. Ubekhuluma ngokukhethekile neSolezwe eJohn Dube House eThekwini. Isithombe: SIBONELO NGCOBO

MDU NCALANE

UMENGAMELI wezwe uMnuz Jacob Zuma uthi abantu abansundu abazona nakancane izidomu. UZuma uthi umqondo wabantu abansundu wasetshenzwa kanzima iminyakanyaka kuliwa nokuthi unqindeke ungalinge ucabange into esile ngaphandle kokuba yisigqila samaBhunu.

UZuma uthi abantu kumele babeke phansi imimoya ngodaba lwezemfundo ngoba ngokukahulumeni izinhlelo zonke zokuyiphucula zisabambe ngakho. Uthi asikho isidingo sokuxhamazela nokutatazela kulo mkhakha futhi akukonakali lutho kunalokho kunenqubekela phambili ebabazekayo.

UMengameli Zuma ukusho lokhu enkulumeni ekhethekile abe nayo neSolezwe eJohn Dube House, eMorningside eThekwini. IJohn Dube hopuse yindlu ehlala omengameli uma beseThekwini namaphethelo. UZuma ubeseThekwini ezokwethula inkulumo yakhe yeJanuwari 8 eyethulwa njalo ngalesi sikhathi ngomengameli be-ANC.

“Kunabantu abanomcabango wokuthi ingane inele izalwe bese iyagijima kanti ingane iyazalwa itotoswe, ikhuliswe, ikhase ize ithathe isinyathelo sokuqala kuyima ifunda ukuzimela bese ikwazi ukuhamba igcine isigijima. Ayikho eyake yazalwa isigijima. Nalapha kwezemfundo kusenjalo. Sisesesigabeni seminyaka engu-18 saqala ukubuyisela ezemfundo ezingeni elifanele umuntu wonke eNingizimu Afrika. Sisafana nengane esakhasa. Abantu bayashesha ukukhohlwa wukuthi kwathatha iminyaka engakanani uVerwoerd ashaya umthetho wokuthi umuntu omnyama akafanele wukuthola imfundo esile. Wakubeka kwacaca ukuthi umuntu omnyama uma efunda izibalo uzokwenzani ngazo futhi uzosebenzaphi ngazo. Wathi iSayensi ngeyabo bona abamhlophe, ayifanele wukuba ifundwe ngabantu abamnyama. Wathi abantu abamnyama kumele bafundele ukukwazi ukucela umsebenzi kubasi futhi akwazi ukupatanisa isiNgisi nesiBhunu ukuze athathe imiyalelo kubasi kwaphela nje,” kusho uZuma.

UZuma uthi leli qhinga lasebenza ngoba lakwazi ukucindezela abantu abansundu bavaleleka ezintweni eziningi ezisile ezweni labo.

“Kuyiphutha elikhulu ukucabanga ukuthi ungakwazi ukulungisa wonke lo monakalo esikhathini esiwukuphazima kweso,” kusho uZuma.

“Yingakho sithe uma sibukisisa sabona kukuhle ukuthi siqale phansi sakhe isizwe esisha. Sakhe isisekelo sezemfundo ngokwehlukanisa le Minyango yeMfundo ePhakeme neMfundo eyiSisekelo ukuze siqinise phansi zisasuka nje. Uzokhumbula ukuthi kade kunzima kanjani ukuthola uMatric futhi kunguMatric ongathi shu ngoba wawungakuthuthukisi ngalutho.

“Manje sesiyaqala siyabona kunomehluko omkhulu kusukela ezigabeni eziphansi kuya kuMatric. Sibe sesithi-ke asakhe uMnyango ozoqondana ngqo nemfundo ephakeme ukuze unakekele kahle uzimele futhi wenze nocwaningo lokuthi yini okumele ifundwe kulezi zigaba bese ukwazi ukuzididiyela namakhono adingwa yizimboni ngaphandle,” kusho uZuma.

Uthi ukukhuthazwa kwabafundi ukuba bayofunda kumaFET, kuyingxenye yokubacijela amakhono adingekayo nasazodingeka isikhathi eside kuleli ikakhulukazi uma kuphumelela uhlelo lweNational Development Plan, ezovula amathuba emisebenzi ikakhulukazi ngokwakhiwa kwengqalasizinda.

“Abantu abangajahi ukugxeka. Kumele ngabe bayabona ukuthi siqonde ukuyiyisaphi le Ningizimu Afrika ngokwezemfundo, amakhono nangokuyithuthukisa. Iningi futhi lalaba abagxekayo abezi nazisombululo kodwa bagijimela ukugxeka nje,” kusho uZuma.